Inter-Culturele Rituelen voor Wereldburgers

Auteur: Heidi Muijen    —    Tekeningen: Yassine el Azabi
foto’s Angela Gilds, Michel Odjo en Tess van Dongen    —   Febuari 2026

Het Wereldburgerschapsprogramma is door de Quest Kring op het ritme van seizoens-bijeenkomsten sinds de zomer 2025 doorontwikkeld met het voeren van Arts Dialogues rond het spel Amor Fati. Het masker als symbool voor het spelen van je rol in de samenleving komt bij elke bijeenkomst terug om de vraag te bespiegelen hoe ieder van ons de rol als wereldburger oppakt. Een prangende kwestie met een hoopvol perspectief vanuit de Quest for Wisdom visie én vanuit de ervaring hoe er vanaf het begin tussen de leden van de Wereldburgerschapsgroep — mensen die elkaar nog niet kenden — juist krachtige positieve co-creatieve energie ontstond! Zoals Greg met zijn ethos tot expressie heeft gebracht in een Migrantenserie voor een tentoonstelling van ons project — hij verzuchtte na zijn reis naar de VS: “Just a couple of weeks ago, I spent the Thanksgiving holiday in the suburbs of Washington, DC, looking for signs of change. My ten day visit to my mom and childhood friend, Donna, included seeing all of two Latin men during the length of my stay. Normally, they would have been impossible to count. One day I asked the woman sitting next to me on the bus if she noticed that there weren’t any Latin men to be seen. “Oh yeah, “ she replied, “They’re all in hiding from ICE,” as if she were telling me something everyone else already knew. I guess she was.

Yesterday, the Trump administration announced that it would start looking at the social media accounts of foreigners looking to travel to America. Foreigners like me. Does this mean I can’t write anything negative about the current US administration? What about what I’m writing now?”

Zoals de maand Februari, naar eeuwenoude tradities in Europa, bekend staat als de ‘sprokkelmaand’ waarin mensen het dode hout uit het bos gaan sprokkelen, zo willen wij als Quest for Wisdom Circle vitaliserende ingrediënten tussen mensen ophalen teneinde de overheersende dodelijke dictatoriale dynamiek op het wereldtoneel — die zich reproduceert op de kleinere schaal van het georganiseerde leven — te beantwoorden met een co-creatief aanstekelijk vuurtje van wereldburgerschap in kringen van bekommernis — naar Martha Nussbaums inspirerende perspectief — dat de verbinding tussen mensen en hun culturele achtergronden helpt te verspreiden door en voor wereldburgers in een ontwikkelproces van glocalisering.

In 2025-2026 door middel van Arts Dialogues rond de zeven levensthema’s van Amor Fati naar de questie achter de wereldburgerschapskwesties van onze tijd: met dit doel scharen wij ons tijdens de vier-seizoensbijeenkomsten eerst rond een interculturele tapastafel en daarna brengen wij het thema en onze vragen in de taal van de kunsten (met muziek, dans, beeldende en dichterlijke expressie, natuurbeleving, …) vanuit het spelbord Amor Fati naar de ruimte van ontmoeting tussen mensen.

De symboliek van de natuurelementen speelt daarbij een verbindende taal, die mensen uit alle culturen verstaan. Zoals er in de natuur steeds een nieuw evenwicht ontstaat, zo zou de wijze mens, volgens de klassieke levenskunst, steeds tussen de extremen in het leven het goede midden moeten vinden. Hoe zich als sterveling te verzoenen met het om zich heen grijpende levenslot — hoe een goed antwoord te geven op tegenslag en het onvermijdelijke: dood, strijd en het lijden; hoe hoop te houden in tijden van wanorde – vrij te worden van onderdrukking en vervreemding op weg naar het goede leven als mens in een gemeenschap?”

Als speler rond het interculturele speelveld van Amor Fati pluk je, samen met andere reizigers in het landschap van levenskunst op wegen naar levensgeluk, wijsheden uit de vier windstreken. Steeds is de vraag aan de orde: “Wat betekent het levensthema uit de zeven spelronden – eigenheid, interculturele vorming, voor- en tegenspoed, beproevingen op de levensreis, de kunst van ontmoeten en het vinden van je bestemming – voor jou als wereldburger?” De symboliek van de natuurelementen en het eerste thema eigenheid is in beleving gebracht op een prachtige zomerdag met het spreekwoordelijk afdoen van het masker, als expressie van een elementair gevoel van bevrijding tijdens het samen dansen van een zonnedans buiten in het park.

Het volgende Amor Fati Samenspel heeft tot een muzisch experiment geleid op de 2025-Ontmoetingsdag in de herfst rond de vraag of ‘het goede leven’ als (wereld) samenleving berust op dezelfde principes als een muzikaal samenspel. In mijn inleiding vertel ik hoe een Quest naar interculturele vorming filosofisch gereedschap nodig heeft, gesymboliseerd met de ladder, brug, lantaarn, anker, bril en klauwhamer, zichtbaar op de derde spelronde van het Amor Fati spelbord. Zou er een proces van co-creatie naar een wereldsamenleving kunnen ontstaan, door het samen vinden van inter-culturele rituelen als een concrete vorm van filosofisch gereedschap? Door middel van het delen van verhalen en het ontdekken van verbindende symbolen uit de culturele rijkdom uit alle windstreken? Nadat Angela Gilds de boog heeft gespannen naar de vorige bijeenkomst met een Spoken Word waarmee ze de sfeer en Amor Fati Samenspel weer in herinnering roept, is het Ontmoetingsdag-thema muzikaal ingeluid met het lied “Ladder of life” uit Australia, gecomponeerd door Donny Osmond, waarbij Henry Muldrow iedereen heeft laten meezingen:

 “If you’re climbing the ladder of life, you go rung by rung, one step at a time.”

Een Story Board op Geel – Rood – Blauw – Groen karton aan de wand van de ruimte visualiseert het hoopvolle mythische beeld van een ont-wikkeling vanuit een onderliggende verbondenheid naar een hernieuwde heelheid: het paradijselijke levensgevoel van een archaïsche Gouden Tijd van een Kosmische eenheid met alle Natuur (Geel). De ontwikkeling kent een onvermijdelijke gebrokenheid, in een radicale vorm voelbaar in de huidige polariserende tijd en het geopolitieke strijdtoneel! Echter, juist het ondermijnende wij/ zij-denken (Rood) betekent als Quest for Wisdom een oproep ons te realiseren wat er in deze kantelende tijden op het spel staat: hand in hand met de klimaatcrisis is dat het afbrokkelen van de op gedeelde waarden gebaseerde wereldorde!

Daarom zet de Quest for Wisdom zich in om langs de inter-culturele as (Blauw) opnieuw verbinding te vinden: vanuit kleinere kringen uitwaaierend naar een wereldsamenleving van mens tot mens in een taal van het hart: door samen muziek te maken, verhalen te delen en inter-culturele rituelen te co-creëren. Met dit 2026 jaarthema ter bevordering van wereldburgerschap willen we bijdragen aan een kosmopolitische ontwikkeling (Groen). Zoals op de ontmoetingsdagen, door in het klein als QfWf-community in samenspel te ‘tonen’ en met elkaar te doen wat we graag in het groot in de wereld zien: verbinding van mensen als wereldburgers met erkenning van de schoonheid van het verschil van ieders culturele achtergrond.

In deze zin hebben wij een Arts Dialogue gevoerd rond de vraag die bij deze samenkomst letterlijk op het spel heeft gestaan: zouden de op deze dag aanwezige mensen, die elkaar nog niet als groep kennen, ook tot muzikaal samenspel kunnen komen zonder een partituur, dirigent of voorzanger? Welke ingrediënten zijn hiervoor nodig? – hoe in elkaar vertrouwen te vinden en in een muzische sfeer te geraken?

Na het Roemeens lied over het Licht dat ons op de levensweg begeleid, door Madi Hristache op de gitaar schoon en kwetsbaar gezongen, springen er uit de harmonie syncopen en klinkt er disharmonie na het aangevangen strijdlied door Mitra Muijen op de viool … Iedereen wordt uitgenodigd mee ten stijde te trekken en men pakt een fluit, trommel of percussie instrumentje voor het experiment: wat zou er ontstaan als men gaat samenspelen? Is het mogelijk, door goed te luisteren naar elkaar en een gedeelde grondtoon en basisritme te vinden, dat een aanvankelijke kakofonie van geluiden zich kan gaan ontwikkelen naar een op elkaar afgestemd samenspel?

Voorzichtige geluiden vullen de ruimte met het uitproberen van de instrumentjes – dan een ongemakkelijke stilte … tot deze verstomt door kloekmoedig ingebrachte tonen, een eerste melodielijn en samenklanken klinken … Hoe bijzonder dat er uit het chaotisch carnaval van gefluit, getrommel en gezang een polyfonie ontstaat, een muzisch op elkaar reageren tot een samenspel tussen de genodigden, die voor het eerst als groep samen zijn!

Ervaringen van het spontane samenspelen zijn vervolgens met elkaar gedeeld en daarna heeft iedereen de ervaren essentie samengevat in een gedicht.  Tenslotte een verdiepende dialoogronde door ieders stem nog eens te laten klinken en de gedichten aan elkaar voor te dragen: “laat duizend bloemen bloeien”!

Wat vertelt ons deze muzische metafoor over de vraag hoe, komende vanuit verschillende culturen en opvattingen, op vreedzame wijze met elkaar een wereldsamenleving op te bouwen? Dat is door filosoof Erik Hoogcarspel met een voorbeeld toegelicht rond strijdige opvattingen over het Chinese Daoïsme: er zijn verschillende kamers in het huis van de waarheid, elk met een eigen sfeer van kelder tot de zolder – als er geen dominant discours is die afwijkende opvattingen uitsluiten en de zachte stemmen overstemmen, kan er een polyfonie gaan klinken !

In het boek Amor Fati zijn vanaf p.155 symbolen van filosofisch gereedschap beschreven, enerzijds met onderscheidende krachten zoals de bril, het anker en de klauwhamer — belangrijk om relevante onderscheidingen scherp te kunnen maken! Ook om de schoonheid van het verschil tussen culturen te waarderen en voor de vraag: hoe met fricties in het leven om te gaan en de verschillende stemmen in onszelf? Anderzijds zijn er de verbindende krachten van de brug, de ladder en de lantaarn: het is vooral dit filosofisch gereedschap dat relevant is in deze tijd als symbolen van wijsheid met verhalende kracht, die mensen open laat staan naar een diepere laag in zichzelf, waarin wij reeds verbonden zijn met elkaar en met een groter geheel …

Het muzisch samenspel rond deze symboliek en het voordragen van de van daaruit gemaakte poëtische expressies hebben in het klein in beleving gebracht wat op grotere schaal de “Bruggen, Ladders en Lantaarns voor een Wereldsamenleving” kunnen zijn. De gedichten, opgehangen aan gekleurde koorden door de ruimte, visualiseren de verbinding met elkaar als wereldburgers uit verschillende culturen! Tijdens een volgend muzikaal intermezzo heeft Henry Muldrow een lied uit China, op een arrangement van T. D. Jakes, vertolkt: “Bridge builder, that is me building bridges between people and politics, races and cultures” – met een spontane dansante expressie door Angela Gilds!

Terwijl het geopolitieke toneel in 2026 steeds grimmiger wordt, kiest de Quest for Wisdom voor haar jaarthema het motto “Juist in een wereld vol haat, nijd en strijd, geven wij met het bouwen aan inter-culturele rituelen expressie aan hoop en een geest van verbinding met muziek en dans, spontaniteit en verbeeldingskracht”! De aanwezigen kennen elkaar nog niet als groep — Henry Muldrow verrast mij met het eerste exemplaar van het door zijn stichting Culturele Droomwevers uitgebrachte boek ABC der Wijsheid, en heeft de droomwevers meegenomen, die aan het tot stand komen ervan hebben bijgedragen — waarna ik iedereen uitnodig mee te doen met Arts Dialogues rond een vraag naar een belangrijk ingrediënt voor het ontwikkelen van wereldburgerschap uit Amor Fati [boek, p.233]:

“Hebben we een nieuwe mythe voor de kosmopolis nodig of is het de kunst oude en actuele verhalen met het oor van een wereldburger te beluisteren?”

Vanuit deze vraag hebben we ons onderzoekende samenspel voortgezet rond de vierde Amor Fati spelronde met symbolen, die verwijzen naar mythische verhalen uit alle windstreken — zoals het Labyrint en de Rode Draad, de Herberg van gastvrijheid en de Vrije Vlinder, de Grot van bezinning en de Plukweide. De archetypische symboliek werkt door naar diepten van de ziel en voedt het innerlijk kompas voor een goede koersbepaling tussen de wisselende winden van voor- en tegenspoed.

Zo verwijzen de beelden van het Labyrint en de Rode Draad primair naar de Griekse mythe van Theseus die met behulp van de liefdesdraad van Ariadne de weg naar het centrum van het labyrint op Kreta vindt en daar de Minotauros (het wezen half stier half mens, dat gevoed wordt door mensenoffers) doodt, waarna hij met de liefdevolle prinses het eiland ontvlucht. Echter, voorbij de context van hun ontstaan verwijzen de mythische narratieven naar de existentiële diepten van het bestaan! Ook de andere beelden symboliseren mythische wegwijzers op de levensweg voor de opgave onze bestemming te vinden, zoals de wegen in het labyrint meanderen rond het centrum. Op de levensweg lokken er steeds weer plukweiden om te genieten van het leven naar het klassieke motto “Carpe Diem”, reden om dat enerzijds volop te doen en anderzijds om jezelf van tijd tot tijd terug te trekken in de Grot van bezinning voor de vraag of je nog steeds op een goede koers zit. Zo meander je als reiziger in het labyrint van het leven enerzijds langs de Herberg van Gastvrijheid met verschillende communities, die de mens een warme deken van de groep geven waarmee j jezelf kunt identificeren, terwijl er tevens een diepe impuls voelbaar is zich vrij daarvan te voelen teneinde zich als een Vlinder te transformeren uit de huls van de groep en een eigen weg te volgen … op weg naar de bestemming van de diepte van het Zelf voorbij alle identificaties.

Parallel aan onze individuele zoektocht naar het centrum van het labyrint, is er de collectieve queeste naar een wereldsamenleving. Hoe ingewikkeld reeds het meanderen in een goede richting op de persoonlijke levensweg kan zijn, zoveel complexer is ons aller opgave om in het geopolitieke krachtenveld een goede koers te vinden! Gezien de heftig om zich heen grijpende gewelddadige en vervreemdende krachten, hebben we behalve goed filosofisch gereedschap uit alle windstreken ook bescherming nodig: een Wapen van Wereldburgerschap!

Tijdens het 2024-project “Wereldburgerschap van de straat” heeft Greg Suffanti dit wapen verbeeld [zie p.364 in het boek Amor Fati] met de wijsheid van dieren: een vredesduif, het wijze wezen uit de Indiase mythologie, de olifant, terwijl buiten de cirkel ook de bedreigende krachten te zien zijn, zoals de oneindige begeerte van het geschilderde everzwijn en een paar ‘alziende’ ogen … Zoals er in de mythische verhalen sprake is van zowel het ‘kwade oog’ als het Al-Ene bewustzijn dat alles doordringt, zouden deze ogen naar beide kanten van het bestaan kunnen verwijzen, met het hele spectrum tussen licht en donker. Met het (ver)oordelende oog van “Big Brother is Watching You”…. uit de in 1948 door George Orwell geschreven roman “1984”, die meer dan een literaire dystopie, nu levende realiteit lijkt te zijn geworden in een digitale, door AI geregeerde wereld…! Hoe hoopvol en belangrijk om dan juist te realiseren dat er ook steeds het andere oog is, dat ziet zonder oordelen met een alomvattende liefde!

Als resultaat uit de Arts Dialogues op deze Winterbijeenkomst ontstaat er een collectief getekend en gebricoleerd Wapen van Wereldburgerschap! Vooral de dragende positieve energie tussen de aanwezigen en het vreugdevolle samenzijn die deze collectieve verbeelding heeft laten ontstaan, stemt hoopvol! Alle werkzame sociale ingrediënten ‘van ik naar wij’ en voor een proces van betekenisgeving van ’tekenen naar betekenen’ hebben hieraan bijgedragen: in een getrapt proces van individuele reflectie en creatief schrijven en tekenen rond de mythische symbolen van deze Amor Fati spelronde naar een co-creatief proces, gedragen door de spontane zich naar elkaar toe openende vreugdevolle kracht die er tussen de aanwezigen is ontstaan om een gemeenschappelijk beeld van wereldburgerschap met elkaar te maken.

Daarbij hebben gebruik gemaakt van de techniek die Andre Masson ‘het automatische tekenen’ heeft genoemd [in: Jacobs, C.A.M. (1988). Nietzsche, Artaud en Masson. Amsterdam, Picaron, p.56]:

“…men moet een leegte in zichzelf creëren; de automatische tekening heeft zijn oorsprong in het onbewuste, hij moet verschijnen als een onvoorziene geboorte. De eerste grafische verschijningen op het papier zijn alleen gebaar, ritme en bezwering; het resultaat: puur gekrabbel. Dat is de eerste fase. In de tweede fase stelt het beeld (dat latent aanwezig was) zijn eisen. Als het beeld is verschenen moet men ophouden…”. 

Meegevoerd op baroque klanken zijn er, met krijtjes al dansend op papier, eerst de ‘krastekeningen’ ontstaan: des te beter wanneer het mensen lukt zich te bevrijden van de innerlijke censuur, die de vrijheid van het spelende kind laat voelen: dat de tekening niet mooi hoeft te zijn noch iets hoeft voor te stellen! Daarna is het de kunst tussen de oogwimpers door te turen naar ‘het gekras’ en “het beeld dat zijn eisen stelt” naar voren te halen door de contouren te accentueren met andere kleuren, aan te brengen op de sporen op papier, zodat in het tekenen be-tekenis zichtbaar wordt… Dat de zachte krachten van een hoop gevuld door compassie het mogen winnen die zich als een wortelstokplant vertakken over de aarde en de duizend kleurrijke bloemen laten groeien en bloeien …